Ήταν καλοκαίρι του 1987 και ο Χατζιδάκις θα έδινε μια συναυλία στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Εγώ εκείνη την εποχή σύχναζα σε ένα εστιατόριο και σε συζητήσεις μου με θαμώνες μου έκανε εντύπωση που όλοι μιλούσαν με τα καλύτερα λόγια για τη μουσική του Χατζιδάκι. Άνθρωποι απλοί, που έδιναν καθημερινό αγώνα για το μεροκάματο έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση στο έργο του. Αυτό και μόνο το γεγονός με ώθησε να πάω στη συναυλία.

Εκεί ακούστηκαν πολλά τραγούδια, κυρίως από την «Ρωμαϊκή αγορά», όμως αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν «Η μπαλάντα των αισθήσεων» με τον Βασίλη Λέκκα. Η επόμενη μέρα με βρήκε να αγοράζω τους δίσκους του Μάνου Χατζιδάκι και μέσα από αυτούς ανακάλυψα μια μουσική που δεν γνώριζα ως τότε, εκτός από μεμονωμένα τραγούδια του ραδιοφώνου της δεκαετίας του ‘70. Τα ακούσματά μου ως τότε ήταν διαφορετικά. Άκουγα Τσιτσάνη, Καζαντζίδη, Μπιθικώτση και στις αρχές της δεκαετίας του ’80 Νέο Κύμα. Γνώριζα τον Θεοδωράκη και άλλους συνθέτες όχι όμως τον Μάνο. Από εκείνη τη συναυλία λοιπόν άρχισα ανελλιπώς ν’ ακούω τη μουσική του.

Μια μέρα του 1998, σε ένα κατάστημα δίσκων, είδα τον δίσκο «America, America» και παρατήρησα πως έγραφε ως χώρα κατασκευής τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ρώτησα τον υπάλληλο και μου είπε πως εισάγουν και άλλους δίσκους του Χατζιδάκι από την Αμερική. Αποφάσισα να τους αγοράσω και αυτούς, παρόλο που οι δίσκοι αυτοί κυκλοφορούσαν έτσι κι αλλιώς στην Ελλάδα για πολλά χρόνια. Θεώρησα πως ήταν πολύ μεγάλη τιμή για τον Χατζιδάκι να διατίθεται η μουσική του στην αγορά του εξωτερικού. Άρχισα να αγοράζω όλες τις πρώτες εκδόσεις δίσκων 33 στροφών, 45 στροφών καθώς και τους δίσκους γραμμοφώνου. Έπειτα, άρχισα να συλλέγω έντυπο υλικό που έχει σχέση με το έργο του Χατζιδάκι. Αφίσες, προγράμματα θεάτρου σε Ελλάδα και εξωτερικό, φωτογραφίες από τον κινηματογράφο, από συναυλίες, από μπαλέτο και άλλα πολλά που είναι αδύνατο να χωρέσουν εδώ. Το βέβαιο είναι πως στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχο αρχείο για συνθέτη.

Τον Μάρτιο 2009 βρέθηκα σε μια αφιερωματική έκθεση με αρχειακό υλικό του Μίκη Θεοδωράκη, υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων. Κατά τη γνώμη μου, ενδιαφέρον είχαν μόνο τα μετάλλια που είχε πάρει ο Θεοδωράκης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι συντελεστές της έκθεσης ήταν: Η ελληνική Ραδιοφωνία και τηλεόραση, η Βουλή των Ελλήνων, το Μουσείο Μπενάκη, το μέγαρο μουσικής, το αρχείο Μίκη Θεοδωράκη και πολλοί ιδιώτες συλλέκτες. Ήταν μια έκθεση που τίμησε τον μεγάλο συνθέτη και ήταν πολύ καλό που έγινε. Ορμώμενος από αυτό, σκέφτηκα να κάνω μια έκθεση για να μάθουν οι νεότερες γενιές το έργο του Μάνου Χατζιδάκι όμως λόγω περιορισμένου χρόνου, ξεκίνησα τις ενέργειες το 2012.

Η πρώτη μου ενέργεια ήταν να στείλω μία επιστολή στο επίσημο αρχείο του Μάνου Χατζιδάκι, λέγοντάς τους τι ακριβώς ήθελα να κάνω και αν μπορούν να συνδράμουν και αυτοί με υλικό από το αρχείο τους. Δυστυχώς, απάντηση δεν έλαβα ποτέ. Στη συνέχεια έστειλα επιστολή στο Μέγαρο Μουσικής. Τους είπα για το πλούσιο αρχείο του Χατζιδάκι που έχω στη διάθεσή μου, πως θα ήθελα να το εκθέσω και πως δεν ζητώ καμία αμοιβή γι αυτό. Όπως και πριν, δεν έλαβα καμία απάντηση. Έπειτα απευθύνθηκα στο Μουσείο Μπενάκη. Μου είπαν να στείλω μια επιστολή και θα μου απαντούσαν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Απάντηση τελικά δεν έλαβα ποτέ. Αμέσως μετά ρώτησα στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη και ομοίως δεν έλαβα απάντηση. Στη συνέχεια πήγα αυτοπροσώπως στο Ίδρυμα Ωνάση στη λεωφόρο Συγγρού. Εκεί μίλησα με την υπεύθυνη στο τμήμα εικαστικών τεχνών και μου είπε πως την δεδομένη στιγμή δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν μια έκθεση για τον Χατζιδάκι, λόγω ότι δεν μπορούσαν να το συνδυάσουν με κάποια άλλη εκδήλωση. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης είχε μεγάλη φιλία με τον Χατζιδάκι παρόλο που δεν έχουν γραφτεί πολλά γι’ αυτήν. Ο δημοσιογράφος Ηλίας Λυμπερόπουλος που έχει ζήσει πολλά χρονιά στην Αμερική είχε πει: Ο Χατζιδάκις με τον Ωνάση και τον Ηλία Καζάν έκαναν παρέα στην Νέα Υόρκη και πως ο Ωνάσης είχε πει «Εσύ Μάνο είσαι πιο μεγαλοπρεπής από το ίδιο το άγαλμα της ελευθερίας». Μετά σκέφτηκα να κάνω μια προσπάθεια στο ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος όπου εκείνη την εποχή έκαναν το έργα του ιδρύματος. Τους έγραψα μια επιστολή και τους πρότεινα να κάνουμε μια έκθεση μόλις τελειώσουν τα έργα. Μετά από ένα μήνα μου απάντησαν με το εξής γραπτό μήνυμα στο κινητό:
«Το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος δεν ασχολείται με το αντικείμενο που αναφέρετε». Έπειτα πήγα στο ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων που έχει τα γραφεία του στην Βασιλίσσης Σοφίας. Ρώτησα μια κύρια, της είπα τι θέλω να κάνω και μου απάντησε πως μετά την έκθεση που έκαναν για τον Μίκη Θεοδωράκη, θεώρησαν σωστό να κάνουν και μια έκθεση που να αφορά τον Μάνο Χατζιδάκι. Προσπάθησαν να έρθουν σε επαφή με τους διαχειριστές του αρχείου του αλλά δεν τα κατάφεραν και σταμάτησαν εκεί. «Στείλτε μια επιστολή κύριε Μπότσα, γράψτε μας τι θέλετε να κάνετε και θα σας απαντήσουμε». Σωστά μαντέψατε, δεν απάντησαν. Επόμενος σταθμός ήταν η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου. Γνωρίζω πως το αντικείμενο της Εθνικής Πινακοθήκης έχει να κάνει με εκθέσεις σε εικαστικούς καλλιτέχνες. Σκέφτηκα όμως ότι ίσως τους ενδιέφερε μια έκθεση που θα παρουσίαζε το εικαστικό μέρος του Χατζιδάκι. Συνεργάστηκε για τα εξώφυλλα των δίσκων του με φίλους του ζωγράφους. Τον Νίκο Χατζηκυριάκο Γκίκα, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Γιάννη Μόραλη, τον Γιώργο Σταθόπουλο κ.α. Πολλές αφίσες από τον ελληνικό κινηματόγραφο έχουν γίνει από τον Γιώργο Βακιρτζή. Τα προγράμματα στο Θέατρο Τέχνης είχαν εικαστικό εξώφυλλο όπως και οι παρτιτούρες, κυρίως της περιόδου 1955 – 1960. Έστειλα επιστολή στην κυρία Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα και μεταξύ άλλων την ρώτησα για το αν θα είχαμε τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουμε την έκθεση με το πέρας των έργων του κεντρικού κτιρίου της πινακοθήκης. Δεν μου απάντησε. Όλα αυτά έγιναν σταδιακά από τον Ιανουάριο του 2012 ως και τον Ιανουάριο του 2015. Δεν έλαβα καμία απάντηση από κανένα ίδρυμα και μουσείο. Ίσως να μην είχαν την οικονομική δυνατότητα ή ίσως να υφίστανται προβλήματα πνευματικών δικαιωμάτων.

Μιας και γίνεται λόγος περί εκθέσεων, είδα στο διαδίκτυο να διαφημίζεται μια έκθεση για τον Μάνο Χατζιδάκι, στα σχολεία της Ελληνογερμανικής Αγωγής στην Παλλήνη, τον Δεκέμβριο του 2015. Διάβασα πως θα είχαν ιδιόχειρες παρτιτούρες, αφίσες, φωτογραφίες και πολλά άλλα. Τροφοδότης και διοργανωτής της έκθεσης ήταν το επίσημο αρχείο του Χατζιδάκι. Πήγα λοιπόν και μετά λύπης μου διαπίστωσα πως δεν είχε τίποτα απολύτως το αξιόλογο. Οι φωτογραφίες ήταν όλες δημοσιευμένες στον τύπο, σε βιβλία και εφημερίδες. Η μόνη αφίσα που υπήρχε ήταν σε φωτοτυπία.

Απ’ όσο ξέρω ο Χατζιδάκις, όσο ζούσε, δεν έβλεπε με καλό μάτι τις εκθέσεις και γενικά τις εκδηλώσεις για ανθρώπους που έχουν φύγει. Πάντα έλεγε πως η παρελθοντολογία δεν έχει κανένα νόημα, όμως τότε ζούσε και ήταν διαφορετικά τα πράγματα. Εκείνο που ίσως τον πείραζε ήταν οι υπερβολές και η έλλειψη γούστου που κυριαρχεί σε τέτοιες εκδηλώσεις. Όταν άρχισα να ασχολούμαι πιο εντατικά με το έργο του, από το 1998 και μετά, έβρισκα αρχικό υλικό σε υπαίθρια παζάρια, σε βιβλιοπωλεία και σε δημοπρασίες. Μέρα με την μέρα έβρισκα νέες πληροφορίες πάνω σε όλο τα φάσμα του έργου του Χατζιδάκι.

Στο μεταξύ, επειδή είχα μελετήσει πολύ καλά για το τι κυκλοφορούσε γενικώς για το έργο του Χατζιδάκι σε βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες και διαδίκτυο, είχα επίγνωση του τι γνωρίζει ο κόσμος. Να σκεφτεί κανείς πως έχω φέρει στην επιφάνεια τουλάχιστον 15 με 20 έργα του που δεν είναι καταγεγραμμένα πουθενά και δεν είναι μόνο αυτό. Σε όλες τις ταινίες και στα περισσότερα θεατρικά του έργα γνωρίζω τη μουσική. Γνωρίζω για το αν υφίσταται δισκογραφημένο κάποιο από τα έργα αυτά καθώς και πολλές άγνωστες λεπτομέρειες για το έργο του. Ο μόνος τρόπος που υπήρχε για να έρθει στην επιφάνεια ήταν να τα γράψω σε ένα βιβλίο.

Πράγματι άρχισα το 2008 να καταγράφω όλο το έργο του Μάνου Χατζιδάκι κατά ενότητες, από το 1944 έως σήμερα. Με πολλή δουλειά και κόπο το τελείωσα τέσσερα χρόνια αργότερα και άρχισα να αναζητώ εκδότη. Απευθύνθηκα σε πολλούς εκδοτικούς οίκους, κάποιοι από αυτούς ήταν οι: Καστανιώτης, Λιβάνης, Ιανός, Κέδρος, Γκοβόστης, Σαββάλας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ίκαρος, Μεταίχμιο, Μίλητος, Νεφέλη, Άγκυρα κ.α. Δυστυχώς από κανέναν δεν πήρα θετική απάντηση και εικάζω πως δεν είχε γι’ αυτούς εμπορικό ενδιαφέρον.

Για τους παραπάνω λόγους λοιπόν, δημιούργησα την παρούσα ιστοσελίδα αλλά και το διαδικτυακό κανάλι, με σεβασμό και αγάπη στον μεγάλο συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι. Παρουσιάζεται πλήρως το έργο του, όπως δεν έχει παρουσιαστεί πουθενά σε οποιοδήποτε μέσο.Έργα του στην δισκογραφία, στον κινηματογράφο, στο θέατρο και στο μπαλέτο, που βγαίνουν για πρώτη φορά στην δημοσιότητα.

Ιωάννης Μπότσας